Eğitim Gitar Elektroniği Hakkında ...

[Baziiil]

Merhabalar arkadaşlar.

Forumda gitar gitar elektroniği hakkında fazla döküman olmadığına dair bi bilgi aldım.Bu sebepten elimdeki bikaç dökümanı asmaya karar verdim.Yanlız gitar elektoniği ucu bucağı olmayan bi konudur.Bu sebeple mümkün mertebe bağlantı şemalarını okuma ve elektonik bilgilerinizi iyileştirmeye bakın.Bu konudaki kaynakların %99'un maalesef yabancı dilde (genellikle ingilizce).O yüzden aradğınız özel birşey varsa mümkün olduğu kadar yabancı sitelerden bulmaya çalışın...

Neyse lafı fazla uzatmayalım.Aşağıda Strat, Tele ve Les Paul manyetiklerinin nasıl değiştirileceği hakkında bikaç video bulacaksınız.Bu videolar Seymour Duncan'ın sitesinden alınmıştır.Videolar MP4 formatında olduğu için tıkladığınızda kaydetmek yerine açmaya çalışabilir.Bu yüzden Farklı Kaydet kullanın


Düzenleyen - Baziiil on 04/06/2007 08:41:50

[Kronikdeli]

Teşekkürler Baziil.Bu konu hakkında daha fazla döküman paylaşacağından hatta direk dökümanı kendin hazırlayacağından şüphem yok Kolay Gelsin.

[Artanis]

Çok teşekkür ederim Baziiil. Her zaman olduğu gibi faydalı bir iş. Ellerine sağlık.

[Baziiil]

Tekrardan selamlar arkadaşlar.

Gitar elektroniğine girmeden önce bazı konulara değinmek istiyorum.Bu kısımlar belki biraz hikaye gibi gelebilir ama işim temelleri bunlardır.Sorunları çözerken ve arge esnasında bu bilgileri bilmeniz ruh sağlığınız açısından iyi olur yoksa "Neden olmuyor ulan bu ? " diye kafayı çizmeniz olası.

MANYETİKLER

Manyetik dediğimiz olay gitar tellerindeki titreşimi elektrik sinyallerine çeviren alettir.Manyetikler aslında indüzsiyon prensibi ile çalışırlar.İndüksiyon prensibinin en güzel örneği şebeke elektriği ya da dinamodur.Bir mıknatısı sarımın içerisinde hareket ettirirseniz sarımın iki ucu arasında bir gerilim oluşur.Manyetikler de benzer presiple çalışırlar.Manyetik mıknatısından etkilenen teller yine manyetiğin içerisinde bulunan sarımları tetikler.Böylece milivoltlar civarında bir elektrik akımı oluşur.Bu elektirk akımı aynı zamanda bir sinyaldir.Bu sinyal yeterince yükseltilirse bizim duyabileğimiz seviyeye gelir.

Manyekler genellikle Alnico adı verilen özel bir malzemeden oluşur.Bu malzeme Alüminyum, Nikel ve Kobaltın belli oranlarda karıştırılması ile elde edilir.Kaliteli manyetiklerin mıknatısları genellike 6 adet olup her tel için ayrı mıknatıs görev alır.

Manyetiklerde önemli bi konu da sarımlardır.Sarım sayısı ve mıknatıs gücü manyetiğin çıkış gücü ile doğru orantılıdır.Yanlız sarım sayısını arttırmak çıkışı yükselttiği gibi sesin temizliğini ve tiz duyarlılığını azaltır.Bu da unutulmaması gereken bir konudur.Mesela Fender manyetikleri 7600 sarım, Gipson PAF Prolarda Bobin başına 5000 olmak üzere toplam 10000 sarımlık tel kullanılır.

Hazır PAF Pro demişken manyetik türlerinden biraz bahsedelim.Manyetikler sarım prensibine göre genellikle ikiye ayrılırlar.

1. Single Coil
2. Humbukcer

Single Coil manyetikler tek sarımlı manyetiklerdir.Bu manyetiklere en güzel örnek Stratocaster manyetikleridir.Bu tip manyetikler tizlerinin bolluğu ve ses ayrmının iyi olmasıyla bilinirler.Fakat tek bobin oldukları için biraz gürültülü çalışırlar.Her ne kadar Fender Noiseless Single ürettiğini söylese de kullananlar onun tondan yoksun bir manyetik olduğunu söylemekte.Neyse.

Single manyetiklerin 2 tane kablosu vardır.Bunlardan bi tanesi Toprak (Ground) diğeri ise Canlı Uç (Hot).Gitar sinyali canlı uç üzerinde taşınır.Devre ise toprak kablosu ile tammalanır.Toprağın bir özelliği de manyetiklerin topraklamaısnı yapmasıdır.Toprak kabloları genelde siyah renkli olurlar ve mümkün mertebe tek noktada toplanırlar.Buna Star Gorunding adı verilir.Çıkış noktası da akım her zaman en kısa yolu seçer prensibidir.Bu prensibi kesinlikle unutmayın.Bağlantı ile ilgili püf noktaları ileride detaylı olarak anlatılacaktır.

Bir de Humbucker dediğimiz türler var.Bunların özelliği gürültüsüz olmaları değil gürültü seviyesinin single manyetiklere göre daha az olmasıdır.Humbuckerlar da gürülttü yaparlar.İleride değineceğimiz bir konu için ön bilgi olması açısından humbucker manyetiklerin açlışma prensiplerinden bahseceğim.Humbukcerlar temelde 2 adet single coil manyetiklerin birleşmesinden oluşur.Fakat bu manyetiklerin fazları birbirinin tersidir.Aşağıdaki şekilde 1. manyetiğin fazı diğer manyetiğin tersi olduğundan gürültü şeklindeki sinyal yine gürültü şeklindeki ters fazlı başka bir sinyal tarafından yok edilmektedir.Yanlız Bu şekilde gitar teline vurduğumuzda sinyal yok olması söz konusu olur.Bu sebepten dolayı humbuckerların mıknatısları da birbirine göre terstir.



Humbucker manyetiker çıkışları yüksek olmakla birlikte tiz duyarlılığı single coillere göre azdır.Clean tonlar biraz daha yuvarlak ve yumuşaktır.Aynı zamanda çıkışları iyi olduğu için overdrive ve distortion gibi efektlere iyi cevap veririler.

Manyetikler kullanıldıkları gitarlara göre farklı şekillerde takılırlar.Mesela Strat tarzı gitarlarda manyetikleri pickguard üstüne monte edilir ve ayarlamaların bunun üzerinden yapılır.Strat tarzı gitarların elektonik aksamları da pickguard üzerindendir.Les Paul tarzı gitarlarda ise manyetikler direkt olarak ön yüze monte edilirler.Elektonik aksamları ise gitarın arka kısmında saklanırlar.Bu yüzden Gibson tarzı gitarlardam manyetik değişmi biraz daha zahmetlidir.

MANYETİK RENK KODLAMA SİSTEMİ

Manyetik üzerindeki kablolar şeşitli renk kodları ile ifade edilirler.Aşağıdaki döküman Seymour Duncan sitesinden alıntıdır.


Elimizdeki manyetiklerin renk kodlarının bilinmesi ayrı bi problemdir.Eğer manyetikler gitara takılı ise ve herhangibir proplem yok ise şemadan bakıp manyetik kablolarının angi kablolar olduğunu tahmin yürüterek bulmak kolaydır.

Öncelike single manyetiklerle başlayalım.Singlelar 2 kablodan oluşur.Bunlardan birisi toprak (Ground) kablosudur.Daha önce bahsettiğim üzere toprak uçları ground loop (ilerde bahsedeceğim) olayını engellemek için tek bir noktada toplanır.Bu toplanmak yeri genellikle volüme potunun arkasıdır.Bu noktaya hangi kablo gidiyorsa bilin ki o grounddur.Hal böyle olunca otomatik olarak diğer kablo da hot oluyor.Aşağıda örnek bi şema var bağlantılara dikkat...


Yukarıda eğer birşeye dikkat ederseniz bir adet humbucker göreceksiniz.O da şu şekilde bağlanıyor.Bare dediğimiz gri kablo kablonun blendaj kısmı.Blendajlar her zaman toprağa bağlanırlar.Çünkü amaçları kablo üzerinde taşınan sinyali manyetik alanlardan koruyarak gürültüyü azaltmaktır.

Seymour Duncan manyetiklerin siyah kablosu hot ucudur.Beyaz ve kırmızı kablolar beraber bağlanır böylece manyetik seri bağlanmış olur.Bir çok manyetik genellikle seri bağlanırlar.Yeşil kablo ise ground kablosudur.

MANYETİK RENK KODLARININ TESBİT EDİLMESİ

Bazen elimize eski manyetikler ya da kabloları değiştirilmiş manyetikler düşebilir.Bunların renk kodlarının tesbit edilmesi gerekir.Tesbit için aşağıdaki yollar izlenir.

Öncelikle aşağıdaki malzemeler temin edilir

- Test edilecek manyetik
- Metal tornavida
- Not almak için kağıt kalem
- Multimetre
- Timsah ağzı


Öncelikle basit bit manyetik resmi çizilir.Üzerine gereken bilgiler yazılır.Not almak her zaman faydalıdır.Akılda tutmaktan daha iyidir.

Timsah ağızların bir ucu multimetreye diğer ucu ise rastgele 2 uca bağlanır.Bu örnekte ilk olarak kırmızı ve mavi kablolara bağlandı.

Multimetre doğru akım ölçme moduna getirilir (DC V).Metal tornavida manyetiğe dokundurulur ve değişimler izlenir.
Mavi ve kırmızı kablo bağlı olduğunda tornavidaya multimetre hiçbir tepki vermiyorsa bu demek oluyor ki bu iki kablo farklı manyetiklere ait.
Ardından kırmızı ve siyah manyetikler denendi.Tornavida bridge tarafındaki manyetiğe taklaştırıldığında pozitif değer okundu.Tornavida çekildiğinde negatif voltaj okundu.Bu demek oluyor ki bu manyetik iç fazda.Hemen notumuzu alıyoruz.


Şimdi mavi ve beyaz kablolar bağlandı.Artık bu kabloların doğru olduğunu biliyoruz ama fazı hakkında bilgimiz yok.Kablolar multimetreye bağlandı artından tornavida ile test işlemine başlandı.


Tornavida neck tarafındaki manyetiğe yaklaştırıldığında negatif okuma , uzaklaştırılınca pozitif okuma alındı.Bu da manyeiğin voltmetreye ters fazlı olarak bağlandığını gösterir.Demek oluyor ki asıl manyetik uçları ters.Biz da bağlantıları yazıyoruz



COIL SPLIT

Bildiğimiz üzere humbucker manyetikler 2 adet single coilden oluşur basit manada.Bazen öyle durunlar olur ki humbucker manyetiği single gibi kullankak isteyebiliriz.Bu durumda coil split ya da coil tape dediğimiz manyetiğin birini iptal etme durumu oluşur.O zaman manyetiğimiz her ne kadar gerçek bir single coil görevi görmese de en az onun kadar güzel iş çıkarır.Coil split özellikle bridge manyetiğinin single olması istediğinde ya da 2 manyetik beraber çalıştığında humcancel özellikli olmasını istediğimizde (Bkz. strat 2. ve 4 pozisyon) gereklidir.

Coil split çok basit bir mekanizma ile yapılabilir.Normalde humbucker manyetiklerde direkt olan bağlanan kablolar toprağa bağlanırsa manyetiklerden birisi iptal olur.Hangisinin iptal olduğu sizin manyetiği nasıl taktığınıza bağlı.Bu olayı bir adet SPDT Switch (Bkz Temel Elektronik Bilgileri Başlığı) ile yapılabilir.Genellike push-pull tarzı bir potans ile yapılır.Yani elinizde ne varsa onunda yaparsınız .Bağlantısı aşağıdaki gibi olur.Seymour Duncan Kablo Renk Sistemine göre Bare dediğimiz kısım blendaj kısmı, Yeşil kablo toprak, siyah kablo ise canlı uçtur.



PHASE SWITCHING

Coil split olayından beri anlattığım olaylar artık modifikasyon kapsamına giriyor.Normalde standart gitarlarda bu tip şeyler olmaz pek (El yapımı gitarlar hariç tabi).Şimdi anlatacağım mevzuu phase switching yani faz değiştime mevzuusu.Daha önce faz konusu hakkında birşeyler anlatmıştım.Biraz daha dallandırım budaklandırayım müsadenizle.

Öncelikle phase switchin amacı farklı manyetiklerin aynı anda gürültüsüz biçimde (hum cancel) kullanılmasını sağlamaktır.Normalde bu 2 adet manyetiğin birlikte bağlanması şeklinde oluşur.Zaten humbuckerların çıkış noktası da budur.Fakat bu durumda faz konusu gündeme gelir.Manyetiğimizden gelen gürültünün bir sinyal olduğunu varsayalım ki bu sinyal de bir sinüs fonksiyonu olsun.(Bu noktadan itibaren sözelcilerden özür diliyorum ) Periyotları 2pi olan sinüs ve kosinüs fonksiyonları birbirinini tersidir.Yani birbibirine ters fazlıdır.Bu durumda bilirsiniz ki Sin(a)=Cos(2pi-a) ya eşittir.Hal böyle olunca bu fonksiyonun aynı anda aldıkları değerleri toplarsanız karşınıza matematiğin en ilginç sayısı olan sıfır çıkar.İşi biraz pratige dökersek bir gitar sinyalini ters fazını alırsak iki sinyal birbirini yok ettiği için seste çılızlaşma söz konusu olur.

Gelelim fazın önemine.Eğer 2 manyetiğin fazları birbiriyle uyuşmuyorsa yani out of phase ise çok cılız ses alırız.Bu bazen istenilen bazen ise istenmeyen bir durumdur.Mesela Jimmy Page ve Brian May'ın gitarlarında bu özellik vardır.Faz değişimi bir adet DPDT anahtar ile sağlanır.Aşağıda faz değişim anahtarının nasıl bağlandığını görüyorsunuz.


MIKNATIS YÖNLERİNİN DEĞİŞİMİ

Bazen manyetik bağlarken öyle bir durumla karışılaşılır ki insanı çileden çıkarması olasıdır.
Elimizde bir adet strat olduğunu varsayalım.Manyetiğinizde 2. posizyonda hum cancelling var fakat ses teneke gibi geliyor.Bu manyetğimizin manyetik olarak faz dışı olduğunu gösterir.Bu sebepten dolayı manyetik mıknatıslarının yönü ters çevrilir.Bu konu önceki anlattıklarımızla biraz çelişiyor gibi gözükebilir.Bu konu aslında manyetizma kapsamında; açıklaması oldukça karışık ve uzundur.Kısaca şöyle özetleyelim.Aşağıda anlattığım bilgiler singel coilller için geçerlidir.

1. Manyetiklerinizi bağladınız Hum Canceling var fakat ses cılız geliyor.Manyetiğimiz manyetik olarak faz dışı.Bu sebeple mıknatıs yönleri değiştirilecek.

2. Manyetiklerinizi bağladınız sesler normal fakat Hum Canceling yok.Bu sefer kabloların yönleri değiştirilecek demektir.

3.Hum canceling yok ses de yoksa gidin kendinizi camdan atın .hem kablo bağlantıları hem de mıknatıs yönleri değiştirilecek

Şimdi gelelim mıknatıs yönlerinin değiştirilmesine.Strat manyetiklerinin mıknatıslarının çevrilmesi için öncelikle manyetik kabı çıkarılır.Ardından bir tornavida vasıtası ile mıknatısları bulunduğu oyuktan itilir.Ters çevrilip takılır.Bu bütün mıknatıslar için yapılır.Yanlız bu işlemi yaparken sarımlara dikkat edin ona göre...


Humbuckerlarda ise manyetik vidaları sökülür.Alttaki mıknatıs tes çevrilip yerine tekrar takılır.Genelde Humbuckelar için manyetik değiştirme pek tercih edilmez.Single manyetikler ile birlikte kullanılacaksa single manyetiklerin mıknatıslarını çevirmek daha akıllıca olur.

TREBLE BLEED

Bu seferki konumuz treble bleed. Treble bleed genellikle kaliteli single coil gitarlarda zaten mevcut olan bir özelliktir. Ucuz gitarlarda pek bulunmaz. Peki ne iş yapar bu treble bleed. ?...Gitarın volume 'ü azalttıınızda tizlerde bozulma ve seste çamurlaşma oluşmaya başlar. Treble bleed bu olayı büyük ölçüde öneyen ufak bir modifikasyondur. Giriş ve çıkış kabloları arasında paralel olarak 0.002 uF ve 100 K bağlarsanız bu işi kolayca çözersiniz. Aşağıda Seymour Duncan sitesinden alınmış bağlantı şemasını bulabilirsiniz.




Düzenleyen - Baziiil on 20/06/2007 23:45:13

[Cicihost]

Çok güzel bir döküman olmuş.Özellikle manyetik değişimi hususu şu sıralar işime yarayabilir..

[WhiteLion]

"Temel elektronik bilgileri"den sonra harika bir kaynak olmuş Baziil.Eline sağlık.Teşekkürler.

[ArgyrE]

teşekkürler bana tatilde uğraşı çıkardığn içn

eline sağlık bunları bizmle paylaştığın için...



Düzenleyen - Baziiil on 23/06/2007 00:07:00

[mornoth]

biraz geç bir yanıt versemde yine de çok güzel bilgiler. teşekkürler..